Politiek moet beter omgaan met mondige burger.

De jongste dagen laait een boeiend debat op over de mondigheid van de burgers en over de grens tussen assertiviteit en agressiviteit. Zowel politici als mensen uit de media worden daarmee dagelijks geconfronteerd. Het is een nuttig debat, als er de juiste –en dus genuanceerde– conclusies uit worden getrokken.

Waarover gaat het ten gronde? Over een samenloop van twee factoren: de toegenomen mondigheid én de nieuwe media.

De westerse mens is vandaag mondiger, hoger opgeleid, geëmancipeerder en vrijer dan ooit tevoren. Op zich is dat zonder meer positief. Maar positieve maatschappelijke evoluties hebben altijd ook nadelen. Vrijheid en mondigheid leiden bij sommigen tot onbeschoftheid of verbale agressie. Je merkt dat op vele plaatsen: in het verkeer, in de rij van het postkantoor, in de wachtzaal van het ziekenhuis, of bij een vertraging van het openbaar vervoer, om maar enkele voorbeelden te geven.

Die negatieve kant van mondigheid weegt zwaar op mensen die ermee te maken krijgen, zoals de postbode, de kaartjesknipper, de dokter of verpleegkundige, de auteur van een opiniestuk of de politicus. Verbale agressie kan (bijna) even hard aankomen als fysieke agressie. Het kruipt onder de huid en het is moeilijk uit je hoofd te zetten. Sommige mensen gaan er echt onderdoor. Toch mag dat nooit een reden zijn om mondigheid of emancipatie op zich negatief te beoordelen. Wel om na te denken over de manier waarop we daar met zijn allen mee omgaan.

Alarmkreten

De ‘nieuwe' media (inmiddels al lang niet meer zo nieuw) zijn de tweede factor in dit debat. Mensen hebben niet alleen méér en scherpere meningen, ze kunnen die ook makkelijker kwijt. Een artikel op de site van De Standaard of Het Laatste Nieuws? Hop, ik zet daar even mijn mening onder. Of ik stuur een mail naar de auteur van het stuk, of naar de politicus die erin aan het woord komt.

Tot daar geen probleem, integendeel. Leve het maatschappelijke debat. Maar als op die fora mensen opduiken die zeer agressief hun mening uiten en scheldwoorden richten tot wie een andere mening heeft, wordt het al snel minder leuk. De genuanceerdere mens haakt al vlug af en si tous les dégoûtés s'en vont, il n'y a que les dégoûtants qui restent.

Ook mensen die rechtstreeks haatmails of haatsms'jes krijgen, kunnen de aandrang voelen om de handdoek in de ring te werpen. Dat gevoel werd de voorbije dagen door enkele (gewezen) burgemeesters in de media vertolkt. Kort samengevat: zoek maar een andere zot om van 's morgens tot 's avonds de gemeente te besturen. De meeste burgemeesters denken er helemaal niet op die manier over, maar laten we als samenleving toch maar oog hebben voor die alarmkreten. Politiek is (om vele redenen) geen al te aantrekkelijk beroep meer en dat wordt vanuit democratisch oogpunt stilaan een probleem.

Vraag het aan Tine

Terug naar de mondige burger. Hoe gaan we daar het best mee om? We mogen in geen geval het kind met het badwater weggooien. Mondigheid en nieuwe media zijn op zich positieve evoluties. We moeten er alleen beter mee leren om te gaan. Zelf het kaf van het koren durven te scheiden. Als politicus blijf ik tijd en energie stoppen in mensen die op een beschaafde manier eerlijke bekommernissen aankaarten, ook als ik zelf een andere mening heb. Die mensen maken immers deel uit van de democratie en het bijbehorende publieke debat. Voor de scheldmails hebben ze de deleteknop uitgevonden. Hij is ook bruikbaar voor anonieme berichten. Je moet als politicus niet proberen iedereen te vriend te houden.

Media en politici doen er goed aan om de e-mondigheid van de burger structureel beter aan te pakken. Reactiemogelijkheden op webartikels vind ik zelf voorbijgestreefd, maar het is aan de media om alternatieven te zoeken. Bij CD&V hebben we dat soort rechtstreekse reacties op de website vervangen door een georganiseerd systeem: ‘vraag het aan Tine.' Tine is een enthousiaste jongedame die bijna fulltime bezig is met de mondige burger. Zij verzamelt alle vragen en reacties, en schakelt collega's en politici in om oprechte mails en brieven op een serieuze manier te beantwoorden. Dat vergt veel tijd, energie en inzet, maar het is een hedendaagse manier om met mondigheid en nieuwe media om te gaan.

De ultieme antwoorden in dit debat zijn er vandaag nog niet, maar het debat is geopend en zeer de moeite waard. Beschaafde mondigheid een volwaardige plaats geven in onze samenleving en democratie: het is een uitdaging die politici en media niet uit de weg mogen gaan.

(Opiniestuk in De Standaard, 12 januari 2012)