Vrede en voorspoed. Dat hadden de Europese leiders voor ogen, toen ze twintig jaar geleden het Verdrag van Maastricht ondertekenden. Vandaag heeft Europa met zijn bulderende besparingskanonnen en bikkelende lidstaten meer weg van een oorlogsgebied. Marianne Thyssen werd samen met het Europese project politiek volwassen. In Maastricht, bij de wieg van 'haar' Europa, blikt het europarlementslid samen met ons terug. 'Als je Europa niet genoeg uitlegt, hoe kunnen de mensen het dan verstaan?'

We ontmoeten Marianne Thyssen in het Gouvernement in Maastricht. In dat statige provinciegebouw zette het kruim van de Europese politiek begin 1992 zijn krabbel onder het Verdrag, zeg maar de geboorteakte van het moderne Europa. De CD&V-coryfee is een kwartier te laat. 'Sorry, ik stond aan de verkeerde ingang.' Thyssen maakte enkele maanden voor de ondertekening van het Verdrag haar debuut in het Europees Parlement, maar een bezoekje aan de wieg van haar werkgever is er nooit van gekomen. 'Natuurlijk wou ik hier altijd al eens naartoe. Ironisch genoeg is dat wellicht door mijn werk nooit gelukt. Zo druk.' Thyssen ademt Europa. Terwijl we door de lange gangen struinen en een blik werpen op de schilderijen van politieke notabelen uit Maastricht, vertelt ze honderduit over haar werk in het Europees Parlement. Ze timmert vandaag mee aan een Europese vennootschapsbelasting. En aan een 'twopack'. 'Een nieuwe set regels om het economisch toezicht op de lidstaten te verscherpen', beantwoordt ze de vraagtekens in onze ogen. 'De opvolger van de sixpack waar nu zoveel om te doen is.' Als we wandelen langs de grote glazen kast waarin een kopie van het Verdrag ligt uitgestald, stokt de spraakwaterval. Thyssen monstert ingespannen de foto's aan de muur erboven. Close-ups van Europese leiders die hun handtekening zetten. Bruingele beelden uit een ver verleden. 'Och kijk, Mark Eyskens en Philippe Maystadt', lacht ze. 'En Jean-Claude Juncker in zijn jonge jaren!'

Ondenkbaar

Thyssen herinnert zich nog goed de sfeer van toen. 'Er was toen zo veel optimisme. De Muur was gevallen, Duitsland was herenigd, de Sovjet-Unie uiteengespat. Plots kwamen er 100 miljoen Europeanen bij. We moesten er samen op toezien dat er politieke stabiliteit en vrede bleef bestaan. Dat besef heeft het Verdrag van Maastricht mogelijk gemaakt. Daarna werd zoveel mogelijk wat voordien ondenkbaar was. Er was een basis voor een gemeenschappelijke eenheidsmunt. Het Verdrag versterkte de interne markt en heeft het vrij verkeer van personen, diensten, goederen en kapitaal als het ware gebetonneerd. Het was het begin van een gezamenlijk buitenlands en veiligheidsbeleid en van samenwerking op het vlak van politie en justitie. Het heeft van alles mogelijk gemaakt dat voordien ondenkbaar was.' De Europese stroomversnelling droeg ertoe bij dat Thyssen zich in haar eerste jaren als Europees Parlementslid nooit verveelde. 'Een ongelooflijk spannende, boeiende tijd', vertelt ze, terwijl we slenteren naar de grote zaal waar het Verdrag ondertekend werd. 'En dan te bedenken dat ik drie keer geweigerd heb, toen toenmalig CVP-voorzitter Herman Van Rompuy mij eind jaren 80 vroeg op een Europese lijst te staan.' Thyssen was als juriste bezig aan een blitzcarrière bij de ondernemersorganisatie Unizo. 'Ik was 32 en ik was het hoofd van de studiedienst. De wereld lag aan mijn voeten, vond ik. Achteraf gezien ben ik blij dat mijn chef van toen, Petrus Thijs, mij gepusht heeft om de stap te doen. Hij drukte me met de neus op de feiten. Dat ik meer vrouwen in de politiek wilde, meer aandacht voor kmo's, en meer tijd om me in economische zaken te verdiepen. Grijp die kans, zei hij. Ik heb er geen seconde spijt van gehad dat ik naar hem geluisterd heb.'

Sacraal

We hebben de grote zaal bereikt. Het 'heilige der heiligen', zoals de plaats twintig jaar geleden in Europese kringen werd omgeschreven. De cirkelvormige ruimte heeft iets sacraals, en niet alleen wegens haar geschiedenis. De opvallend kleurige muurbekleding, het uiterst sobere meubilair en de grote langgerekte ramen geven de zaal de allures van een tempel. 'Een Europese Raad kan zich geen betere accommodatie indenken', zo stak een lyrische John Major, de toenmalige premier van Groot-Brittannië, twee decennia geleden de loftrompet. Thyssen blijft er nuchterder onder. 'Best mooi', grapt ze. 'Zo zou ik mijn huis inrichten, als ik er het lef voor had.' Haar toon wordt snel ernstig als we vragen of Europa niet te snel is gegaan. Heeft het Verdrag van Maastricht niet de deur opengezet voor de crisis van vandaag? Ze schudt het hoofd. 'Europa heeft nooit uitgebreid om uit te breiden. Er is altijd veel discussie over geweest, maar onze stappen waren weloverwogen. De vrede en de politieke stabiliteit bewaren, daar draaide het altijd om. Die strategie heeft onze economie trouwens vooruitgeholpen. Zonder euro had de bankencrisis van 2008 onze munt onderuit gedevalueerd. We waren van het ene probleem in het andere gesukkeld. Europa heeft ons net overeind gehouden.' Het enthousiasme van de politica doet vreemd aan, nu er haast elke maand een Europese crisistop op het programma staat. Thyssen: 'Kijk, er zijn fouten gemaakt. Collectief. In aanloop naar de crisis en in de aanpak ervan. Maar Europa is flink bezig die recht te zetten. Door erop aan te dringen dat lidstaten hun begrotingen op orde brengen en door te hervormen. Dat is niet leuk, maar het kan niet anders.' Sommige politici lijken overtuigd van het tegendeel. Denk maar aan PS-kopstuk Paul Magnette, die onlangs openlijk vragen had bij de besparingen die de Europese Commissie de lidstaten vandaag oplegt. Ook politici in andere landen hekelen af en toe de 'Europese dictaten'. Thyssen zucht. 'Gemakkelijk, hoor, een zondebok zoeken als iets moeilijk uit te leggen valt. De criticasters van Europa vergeten erbij te zeggen dat de nationale regeringen de besparingsmaatregelen en het toezicht op de begrotingen mee goedgekeurd hebben. Trouwens, we moeten niet besparen van Europa. We moeten besparen omdat we te veel schulden hebben. Omdat we die niet mogen doorschuiven naar de volgende generatie. Hetzelfde geldt voor het debat over de pensioenen. Alsof we langer moeten werken omdat Europa het zegt. De pensioenleeftijd moet omhoog, omdat we met zijn allen ouder worden.' Thyssen windt zich zichtbaar op. 'Ik erger mij, ja. Kijk, we moeten ons huishouden op orde krijgen. Niet omdat een anonieme Europeaan dat zegt, maar omdat het over onszelf gaat.'

Stropen

Maar wat met Griekenland? Gaat het daar nog over de Grieken? Of veeleer over saneren om te saneren? 'Waar zou Griekenland vandaag staan zonder Europa?', kaatst Thyssen de vraag terug. Ligt de nadruk er niet te eenzijdig op besparingen, proberen we nog een keer. Ze aarzelt. 'Het is belangrijk dat Europa lidstaten ook perspectief biedt. En misschien ontbreekt dat een beetje in het geval van Griekenland. Als ik op het journaal zie hoe dat land er aan toe is en dan denk aan de besparingen... Dat is bijna crimineel. Een kei kan je niet stropen. Kijk, eigenlijk weet ik te weinig over Griekenland om er uitspraken over te doen. Ik moet er eens naartoe.' De toestand in Griekenland laat Thyssen duidelijk niet onberoerd. 'Is Europa vandaag bezig met het beste project ter wereld? Dat weet ik ook niet. Maar het is duidelijk dat we hier niet uitkomen door nog meer schulden te maken. Er is natuurlijk ook solidariteit nodig. Ik hoop bijvoorbeeld dat die euro-obligaties (gemeenschappelijke schulduitgifte van eurolidstaten die de rentelasten kan drukken, red.) er komen.' Het valt op hoe vaak Thyssen het over 'wij' heeft. Europa, niet als vermanend vingertje vanuit de ivoren toren, maar als het project van en voor de mensen. Maar is Europa dat nog wel? Is het nog 'ons project'? Thyssen: 'Ik heb dat tijdens mijn carrière zien veranderen. Twintig jaar geleden keken de mensen anders naar Europa. Wij Belgen waren toen pro-Europees vanuit een soort romantiek. Europa was een naoorlogs vredesproject, een boeiend, internationaal werk van vrede, veiligheid en samenhorigheid. Oorlog zat toen nog bij veel mensen nog vers in het geheugen. Maar toen kwam de uitbreiding, samen met de globalisering. Dat heeft veel mensen zich doen afvragen of ze nog wel genoeg vat op de wereld hadden. Mensen begonnen te twijfelen of het vroeger toch niet beter was. Wordt het niet allemaal veel te groot?' 'Ik merk dat goed als ik voordrachten geef. Of het nu voor gepensioneerden, de vrouwenbond, het Davidsfonds of een serviceclub is. De globalisering maakt mensen onzeker. Maar je kan die niet met wetten tegenhouden. We kunnen Europa wel gebruiken als machtsfactor om te blijven meespelen. Europa is een vredesproject dat geëvolueerd is naar een machtsproject. Geen macht om de macht, maar omdat we er moeten staan als blok.' Soms lijkt het nochtans erg om macht om de macht te gaan in Europa. Dat geeft ook Thyssen toe. 'Ik heb er geen probleem mee als grote landen een voortrekkersrol spelen. Iemand moet de pionier zijn, en als andere landen daar problemen mee hebben, moeten ze zelf maar voorstellen doen. Maar als democrate stuit het mij tegen de borst als ik zie hoe de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Nicolas Sarkozy zich vandaag publiekelijk als een koppel opstellen. Ze doen alsof zij met zijn tweeën alles beslissen. Dat is nefast voor de andere lidstaten en de Europese instellingen. En het geeft de burgers een vertekend beeld van Europa.'

U vraagt, wij draaien

Thyssen vertelt het allemaal met zeer veel overgave. 'Het is meer dan een job', zegt ze. 'Ik weet nog goed hoe ik net voor de invoering van de euro Vlaanderen rondtrok om de mensen te overtuigen van dat project. 150 spreekbeurten heb ik toen gegeven. Ik met mijn slides: u vraagt, wij draaien. Toen vertelde ik al dat we zouden verdienen aan Europa.' Ze glimlacht bij de herinnering. We vragen of ze vindt dat Europa vandaag meer moeite moet doen om zichzelf aan de man te brengen. 'We geven al zeer veel geld uit aan infobrochures. Maar de mensen komen die niet halen. We moeten de informatie zelf aanreiken. Ik probeer dat te doen, ja. Als ik ga spreken over Europa, probeer ik het Europees verhaal te kaderen. Ik probeer begrip los te weken voor de beslissingen die we moeten nemen. Europa is verschrikkelijk moeilijk te begrijpen. Als je het niet gaat uitleggen, hoe wil je dan dat mensen het begrijpen? Ik vind dat iedereen de boer op moet voor Europa. Ook nationale parlementsleden, ja.' Het loopt tegen het sluitingsuur aan in het Gouvernement. 'Ik vind Europa nog altijd even boeiend en positief als toen ik met de job begon', vertelt ze terwijl we naar buiten wandelen. 'Of ik nog iets anders wil doen dan wat ik nu doe? Ik ben partijvoorzitter geweest. Omdat men mij dat gevraagd heeft en omdat ik het mijn plicht vond het te doen. Vandaag voel ik me goed waar ik zit.' De eurocrisis heeft Thyssens enthousiasme niet getemperd. En ook haar persoonlijke crisis heeft haar betrokkenheid niet getemperd. Bij Thyssen werd in 2010 kanker vastgesteld, een ziekte waarvan ze ondertussen is hersteld. 'Ik ben er niet anders door naar de politiek gaan kijken, neen. Toen ik in behandeling was, voelde ik plots alle werkdruk van mijn schouders glijden. Op een rare manier voelde ik me bevrijd. Maar zodra je weer aan de slag gaat, ben je dat vergeten. Ik ben weer veel met mijn werk bezig. Te veel misschien.'

Uit: De Tijd, 4 februari 2012. Interview: Peter De Groote en Koen Dedobbeleer